ده‌قی گفتوگۆی به‌ڕ‌ێز سه‌رۆك كۆمار له‌گه‌ڵ فرانس ٢٤ دا

2018/08/15

رۆژی ٢٠١٨/٧/٢٤ به‌شی عه‌ره‌بیی كه‌ناڵی فه‌زایی (فرانس 24) چاوپێكه‌وتنێكی ته‌له‌فزیۆنیی له‌گه‌ڵ به‌ڕ‌ێز سه‌رۆك كۆمار دكتۆر فوئاد مه‌عسومدا په‌خش كرد، ئه‌مه‌ ده‌قی ته‌رجه‌مه‌كراوی چاوپێكه‌وتنه‌كه‌یه‌:
- سه‌رۆك كۆمار بۆ فرانس 24: من سه‌رۆكی هه‌مو عێراقم، ره‌چاوكردنی هاوسه‌نگیی نێوان هه‌مو پێكهاته‌كانم پاراستوه‌.
- جۆرێك له‌ رێككه‌وتنی سیاسیی هه‌یه‌ بۆ پێداچونه‌وه‌ به‌ كاری سیاسیی له‌ عێراقدا.
- هه‌رگیز به‌شێك نابین له‌ ململانێكانی نێوان ده‌وڵه‌تانی دراوسێدا.

 
* پێشكه‌شكاری به‌رنامه‌كه‌ فایزه‌ قارح: میوانی ئه‌م ئه‌ڵقه‌یه‌مان له‌ به‌غداد دكتۆر فوئاد مه‌عسوم سه‌رۆك كۆماری عێراقه‌، به‌ڕ‌ێز سه‌رۆك كۆمار دكتۆر فوئاد مه‌عسوم به‌خێرهاتن.
* به‌ڕ‌ێز سه‌رۆك فوئاد مه‌عسوم، پانتایی ناڕ‌ه‌زاییه‌كان له‌ عێراقدا فراوان ده‌بێت، ناڕ‌ەزاییان داوای چاككردنی گوزه‌رانیان ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ جێی سه‌رنج نییه‌ كه‌ ئه‌م ناڕ‌ه‌زاییانه‌ له‌ ناوچه‌یه‌كدایه‌ كه‌ نه‌وتی زۆره‌؟!.. هاوڵاتییان له‌وێ ئاو و كاره‌بایان نییه‌؟
- بارودۆخی ئێستا ئه‌نجامی كه‌ڵه‌كه‌ بونی ساڵانێكی دورودرێژه‌، ئه‌وه‌ هانی هاوڵاتییانی داوه‌ داوای دابینكردنی پێداویستییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانیان بده‌ن، له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ حكومه‌تی عێراق له‌ روبه‌ڕ‌وبونه‌وه‌ی تێرۆریستاندا بوه‌ به‌ تایبه‌تیی دژی قاعیده‌ و دواتر داعش، له‌ هه‌مان كاتدا نزم بونه‌وه‌ی نرخی نه‌وتیشی به‌سه‌ردا هات، هه‌مو ئه‌وانه‌ كاریان كرده‌ سه‌ر پێداچونه‌وه‌ به‌ گوزه‌رانی هاوڵاتیاندا، ناڵێم خۆشگوزه‌رانیی به‌ڵكو له‌ به‌دیهێنانی جۆرێك له‌ خۆشگوزه‌رانیی، بۆیه‌ له‌و ناوچانه‌دا كێشه‌ی كاره‌با هه‌یه‌، كێشه‌ی كاره‌با كۆن و درێژه‌ كه‌ ده‌ره‌نجامی ئه‌مساڵ و پار نییه‌، دابینكردنی ئاوی خواردنه‌وه‌ و ئاودێریی و هی تریش كێشه‌یه‌كن. گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م خۆپیشاندانانه‌ له‌سه‌ر بناغه‌ی تائیفیی و ئه‌تنی نییه‌، به‌ڵكو هی هاوڵاتیانه‌، ئه‌وه‌ خاڵێكی زۆر گرنگه‌ ده‌بێت ره‌چاو بكرێت، ئه‌و خۆپیشاندانانه‌ داخوازیی هه‌مو عێراقییه‌كانه‌ له‌ هه‌مو ناوچه‌كانی عێراقدا.

* جه‌نابی سه‌رۆك، ئه‌م خۆپیشاندانانه‌ له‌ داواكاریی چاككردنی باری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ گۆڕ‌ا به‌ گۆڕ‌اندنی هه‌مو سیستمی سیاسیی؟
- گۆڕ‌ینی سیستمیی سیاسیی ئه‌سته‌مه‌، به‌و مانایه‌یه‌ كه‌ گۆڕ‌انكاریی له‌ ده‌ستوردا بكرێت. چونكه‌ پرۆسه‌ی گۆڕ‌انی سیستمه‌كه‌، یانی پیاچونه‌وه‌ به‌ ده‌ستوردا، مه‌سه‌له‌ی پێداچونه‌وه‌ش به‌ ده‌ستوردا به‌ چه‌ند سه‌عات و چه‌ند رۆژێك نابێت، ئه‌وه‌ كێشه‌یه‌كی قورسه‌ و میكانیزمی هه‌موار كردنی ده‌ستور ئاڵۆزه‌ كه‌ له‌ كاتی ده‌ستوردا دانراوه‌، كێشه‌كه‌ ئێستا له‌ سیستمی سیاسییدا نییه‌ به‌ڵكو له‌ بایه‌خدانی لێپرسراوانه‌ به‌ ژیان و گوزه‌رانی هاوڵاتییان، ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌یه‌، خراپیی له‌ سیستمه‌كه‌دا نییه‌ به‌ڵكو خراپی له‌ سروشت و چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردن و روبه‌ڕ‌وبونه‌وه‌یه‌ له‌ ئاست ئه‌م كێشانه‌دا.

* سه‌رۆكی به‌ڕ‌ێز له‌گه‌ڵمدایت ئه‌گه‌ر بڵێم بڵاوبونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵیی عێراقییه‌كانی بێزار كردوه‌ و گه‌نده‌ڵییان ناوێت، ده‌ڵێن وه‌ڕ‌س بوین لێی؟
- به‌ڵێ گه‌نده‌ڵیی هه‌یه‌، به‌ڵام چاره‌سه‌ری گه‌نده‌ڵیی ته‌نیا به‌ده‌ركردنی چه‌ند بڕ‌یارێك لێره‌ و له‌وێی نابێت به‌ تایبه‌تیی ئێمه‌ له‌به‌رده‌م خولێكی نوێی په‌رله‌مانداین، به‌ هیواین و، جۆره‌ رێككه‌وتنێكیش هه‌یه‌ بۆ پێداچونه‌وه‌ به‌ كاری سیاسیی له‌ عێراقدا، بۆ نموونه‌ ده‌بێت كابینه‌ی حكومه‌ت له‌گه‌ڵ یه‌كتردا گونجاو بن، نابێت وه‌زیرێك هه‌مو ده‌ستكه‌وت ومافێكی له‌ حكومه‌تدا بۆ ده‌سته‌به‌ر كراوه‌ كه‌چی پێیه‌كیشی له‌ ئۆپۆزیسیۆندا بێت، ئێستا بیرۆكه‌یه‌ك له‌ ئارادایه‌ كه‌ چه‌ند حزبێك له‌ نێو خۆیاندا رێك بكه‌ون بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بن و ئه‌وانی تریش كه‌ له‌سه‌ر به‌رنامه‌كه‌ رێك ناكه‌ون له‌ ئۆپۆزیسیۆندا بن، ئه‌و كاته‌ یه‌كتری ته‌واو ده‌كه‌ن، ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ هه‌یه‌ ره‌نگه‌ دوای راگه‌یاندنی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌ ته‌واوی و په‌سه‌ندكردنی له‌ لایه‌نی دادگای فیدراڵییه‌وه‌ ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بخرێته‌ به‌ر باس و لێكۆڵینه‌وه‌.

* ئایا رۆڵتان هه‌یه‌ له‌ دانوستانه‌كانی پێكهێنانی حكومه‌تی ئێستا دا؟
- وه‌ك سه‌رۆكایه‌تیی، نه‌خێر، چونكه‌ سه‌رۆكایه‌تییش له‌ نێو ئه‌و بابه‌تانه‌دایه‌ كه‌ تاوتوێ ده‌كرێن، سه‌رۆك كۆماریش ئه‌گه‌ر له‌ هه‌ر خولێكی هه‌ڵبژاردندا كاندید نه‌كرێته‌وه‌ بۆ خولی دوه‌می ئه‌وا مافی نییه‌، له‌وانه‌یه‌ كه‌سێكی تر بێته‌ ئه‌م شوێنه‌، ئه‌وه‌ی له‌م ماوه‌یه‌دا پێشكه‌شی ده‌كه‌م واته‌ له‌م چوار ساڵه‌مدا، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ من موجامه‌له‌ی لایه‌نێك ناكه‌م له‌سه‌ر حسابی لایه‌نێكی تر و خۆم به‌ سه‌رۆك كۆماری لایه‌نێك نه‌زانیوه‌ به‌ڵكو هی هه‌مو عێراقم ره‌چاو كردنی ئه‌م هاوسه‌نگییه‌م پاراستوه‌.

* به‌ڵام زۆر كه‌س پێت ده‌ڵێن ئێوه‌ وه‌ك حزبییه‌ك مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م پۆسته‌دا ده‌كه‌ن؟
- نه‌خێر، سروشتی كاره‌كان له‌ عێراقدا به‌و جۆره‌یه‌ كه‌ ناتوانیت بۆ یه‌ك لایه‌ن، به‌ته‌نیا نه‌ته‌وه‌یه‌ك یان پێكهاته‌یه‌ك بیت به‌ڵكو خاوه‌نی هه‌مو ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یت له‌ عێراقدا. له‌ راستیدا له‌ عێراق دابه‌ش بون هه‌یه‌ ئه‌و دابه‌ش بونه‌ من داكۆكیی لێ ناكه‌م كه‌ شتێكی سه‌ره‌كییه‌، به‌ڵام به‌ تێپه‌ڕ‌ بونی كات، وه‌ختێك ده‌گه‌ینه‌ حاڵه‌تێك كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوانمان له‌سه‌ر بناغه‌ی هاوڵاتیبون بێت، ئه‌و كاته‌ ده‌كرێت سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆك وه‌زیر و سه‌رۆك په‌رله‌مان هه‌موی شیعه‌بن یان كورد یاخود سونیی، به‌ڵام ئێستا پێویسته‌ ئه‌و هاوسه‌نگییه‌ بپارێزرێت هه‌موان پێكه‌وه‌ كار بكه‌ین بۆ بنیاتنانی جۆرێك له‌ ئۆقره‌یی سیاسیی.

* كه‌واته‌ دانوستانی پێكهێنانی حكومه‌تی ئێستا ئه‌م شێوازه‌ ده‌شكێنێت، شێوازی په‌یڕ‌ه‌وكردنی ئیتنی و تائیفی له‌ عێراقدا كه‌ له‌سه‌ری راهاتوین؟
- به‌ڵێ، به‌ڵام لێره‌دا جیاوازییه‌ك هه‌یه‌ له‌ نێوان به‌شه‌ به‌شێنه‌ (موحاسه‌سه‌) و هاوپه‌یمانیی. له‌ عێراقدا حزبێك و لایه‌نێك نییه‌ كه‌ (50+1) بێت و حكومه‌ت پێك بهێنێت، پێویسته‌ دیالۆگ و دانوستان له‌ نێوان ئه‌و لایه‌نانه‌دا بكرێت كه‌ لێك تێگه‌یشتنیان له‌ نێواندایه‌، ده‌ومه‌وێت دوپاتی بكه‌مه‌وه‌ موحاسه‌سه‌ به‌و مانایه‌ی فڵان كه‌س كه‌ وه‌زیره‌، كاتێك ده‌چێته‌ سه‌ر كورسیی وه‌زاره‌ته‌كه‌ وا ده‌زانێت ئیتر ئه‌وه‌ موڵكی خۆیه‌تی و ئیتر پڕ‌ی ده‌كات له‌ خزم و كه‌س و كاره‌كه‌ی یان ئه‌ندامانی حزبه‌كه‌ی، ئه‌مه‌ خراپه‌، به‌ڵام هاوپه‌یمانیی له‌ ناو حكومه‌ت و گونجاندن شتێكی تره‌، بۆ نمونه‌ كورد كه‌ هیچ پۆستێكی نه‌بێت له‌و پۆستانه‌ هه‌ست ده‌كات پشت گوێ و په‌راوێز خراوه‌، سونییش هه‌ست ده‌كات فه‌رامۆش كراوه‌ ئه‌گه‌ر شیعه‌ش وه‌لا بنرێت هه‌ست ده‌كه‌ن به‌ركه‌نار كراون. ئێمه‌ له‌م قۆناغه‌دا پێویستمان به‌ ره‌چاوكردنی هاوسه‌نگییه‌، ئه‌وه‌ش له‌ سنورێكدا كه‌ نابێت خوارتر بێت.

* سه‌رۆكی به‌ڕ‌ێز به‌ پێی سیستمی موحاسه‌سه‌، ئایا گرێ به‌ندییه‌ك له‌ نێوان ئێوه‌ مه‌سعود بارزانیدا هه‌یه‌؟
- نه‌خێر، ئێستا په‌یوه‌ندییه‌كان باشن، مونافه‌سه‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان حزبه‌كاندا جۆره‌ ململانێ یه‌ك هه‌یه‌ به‌ڵام به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌شیش هه‌یه‌، ئێستا رێككه‌وتنێك له‌ نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستاندا هه‌یه‌ و پێكه‌وه‌ وه‌ك به‌ره‌یه‌ك ده‌چنه‌ ناو حكومه‌ته‌وه‌ و هه‌ڵوێستی سیاسییان وه‌ك یه‌كه‌، هه‌ردولا رایان گه‌یاندوه‌، كراوه‌شه‌ بۆ لایه‌نه‌كانی تر تا وه‌ك یه‌ك لایه‌ن بچنه‌ ناو دیالۆگه‌وه‌، برایانی شیعه‌ و سونه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌.

* جه‌نابی سه‌رۆك خوێندنه‌وه‌تان چییه‌ بۆ مامه‌ڵه‌ی هاوپه‌یمانی "سائیرون" له‌ ئاست ناڕ‌ه‌زاییه‌كانی عێراقدا؟
- هیچ لایه‌نێكی سیاسیی دژی ئه‌م خۆپیشاندانانه‌ و ئه‌و داواكارییانه‌ نه‌وه‌ستاون و هه‌مویان له‌سه‌ری كۆكن چونكه‌ مافێكی ده‌ستورییه‌، به‌ڵام نابێت خۆپیشانده‌ران ده‌ست درێژیی بكه‌نه‌ سه‌ر موڵكی گشتیی و تایبه‌تیی و توندوتیژیی نه‌كه‌ن.

* ئایا هیچ لایه‌نێك به‌رژه‌وه‌ندیی له‌ ئاگر خۆشكردنی ناڕ‌ه‌زاییه‌كاندا هه‌یه‌ له‌ عێراقدا؟
- ناتوانم كه‌س تۆمه‌تبار بكه‌م.

* بۆچی ؟
- هه‌مو ئه‌و شتانه‌ هه‌ن بۆ نمونه‌ مه‌سه‌له‌ی ئاو، مه‌سه‌له‌ی كاره‌با و ئه‌وه‌ و ئه‌وه‌ و بێكاری هه‌یه‌ ئه‌مان هه‌مو مافی هاوڵاتیانه‌ داوای بكه‌ن.

* هه‌یه‌ ئێران تۆمه‌تبار ده‌كات كه‌ له‌ پشت ئه‌و ناڕ‌ه‌زاییانه‌وه‌ بێت؟
- ئه‌مانه‌ هه‌موی لێكدانه‌وه‌ن من نامه‌وێت بچمه‌ ناو لێكدانه‌وه‌ی حزبییه‌وه‌..

* بۆچی؟ به‌ڵام ئێمه‌ لێكدانه‌وه‌مان گه‌ره‌كه‌، بینه‌رانی فرانس 24 لێكدانه‌وه‌ی به‌ڕ‌ێز سه‌رۆك كۆماری عێراقیان ده‌وێت له‌ باره‌یه‌وه‌؟
- ره‌نگه‌ هه‌ندێك مه‌سه‌له‌ لایان رون نه‌بێت، به‌لای منه‌وه‌ كێشه‌ی سه‌رۆك كۆمار ئه‌وه‌یه‌ من كه‌ناڵی فه‌زاییم نییه‌ داواشم له‌ كه‌س نه‌كردوه‌ كه‌ناڵی فه‌زاییم بۆ دابنێت و رۆژنامه‌یه‌كم نییه‌ هه‌مو به‌یانییه‌ك ده‌ربچێت و هیچم نییه‌، بۆیه‌ من وه‌ك كه‌سێكی لێپرسراو پشت به‌ هه‌ڵوێستی خۆم ده‌به‌ستم، به‌ شێوه‌یه‌كی گشتیی ده‌ڕ‌وانمه‌ بارودۆخه‌كه‌ و راوێژ به‌ كه‌سانی تر ده‌كه‌م. بۆ نمونه‌ چه‌ند رۆژێك له‌م هۆڵه‌دا كۆبونه‌وه‌یه‌ك له‌ نێوان لایه‌نه‌ سیاسییه‌ جیاجیاكاندا به‌ڕ‌ێوه‌چو هه‌موان به‌ هه‌ڵوێستێكی یه‌كگرتوه‌وه‌ هاتینه‌ ده‌ره‌وه‌، ئه‌وه‌ شتێكی باش بو، من له‌گه‌ڵ هه‌مواندام له‌گه‌ڵ لایه‌كدا نیم دژی لاكه‌ی تر.

* سه‌رۆكی به‌ڕ‌ێز، عێراق، له‌ كوێی روداوه‌كانی نێوان ئێران و سعودیی دایه‌؟
- عێراق نابێته‌ لایه‌نگری ئه‌م لایه‌نه‌ دژی ئه‌و لایه‌نه‌ی تر ئه‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندییماندا نیه‌، سه‌رباری په‌یوه‌ندیی باشمان به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئێراندا نابین دژی سعودیی له‌گه‌ڵ سعودییش دا نابین دژی ئێران، ئێمه‌ ئه‌وه‌نده‌ی له‌ توانماندا بێت، هه‌وڵ ده‌ده‌ین له‌ نێوانیاندا هه‌ڵ بكه‌ین، هه‌وڵ ده‌ده‌ین جۆره‌ نزیك بونه‌وه‌یه‌ك له‌ نێوان هه‌ردو لادا هه‌بێت، خوا نه‌كرده‌ ئه‌گه‌ر كێشه‌ی گه‌وره‌ له‌ نێوان هه‌ردو وڵاتدا روبدات كاریگه‌ریی له‌سه‌رمان ده‌بێت، به‌ڵام نابینه‌ به‌شێك له‌م ململانێ یه‌.

* دكتۆر فوئاد مه‌عسوم سه‌رۆك كۆماری عێراق، زۆر سوپاست ده‌كه‌ین بۆ ئه‌م گفتو گۆیه‌.
- به‌خێر هاتن..


Presedent

هەواڵی پەیوەندیدار

هەڵبژاردە

رۆژمێری چالاکیەکان