لە میانی بەشداریكردنی لە دیداری سلێمانی
سەرۆك كۆمار د. بەرهەم ساڵح دووپاتی كردەوە پابەندبوون بە دەستور و بنەما نیشتمانییەكان زامنی هێشتنەوەی یەكڕیزی عێراق دەكات

2019/03/06

سەرۆك بەرهەم: عێراق وەك دەوڵەتێك پەیوەستە بەوەی لە سوریادا دەگوزەرێت لەرووی سیاسی و ئەمنیەوە.

لە دیداری سلێمانیدا كە ئەمرۆ چوارشەممە ٢٠١٩/٣/٦ بەڕێوەچوو سەرۆك كۆمار ئاماژەی كرد بەوەی ئەو تایبەتمەندییانەی لە كۆمەڵکەی عێراقیدا بەدیدەكرێت سەرچاوەیەكه‌ بۆ پێگه‌ی وڵاتەكەمان نەوەك فاكتەری لێكترازان و دابەش بوون، روونیشی كردەوە ئاماژە سیاسیەكان بەو ئاراستەیەن كە كابینەی حکومەت بە وەزارەتە ئەمنییەكانیشەوە لەم رۆژانەی داهاتوودا بەرەو تەواو بوون بچن.

سەرۆك كۆمار ئەوەشی رایگەیاند گەندەڵی كێشەیەكی گەورەیە لە عێراق بۆته‌ هۆکاری به‌رهه‌مهێنانی توندوتیژی ، ئەگەر بێتو نەتوانین بەسەر گەندەڵیدا زاڵ بین ئەوا ناشتوانین كۆتای بە توندوتیژی و قەیران بهێنین لە عێراقدا.

سەرۆك كۆمار دووپاتیشی كردەوە عێراق هەوڵەكانی بەرەو لێكنزیكردنەوەی بیروبۆچونەكانی نێوان هەموو لایەنەکان ، بە پشت بەستن بەدیالۆگ و لێکگه‌یشتن، وڵات بەرەو ئاراستەی گۆرانكاری گەورەی ئابووری و دەربازبوون لە قەیرانەكان هەنگاو دەنێت، ئاماژەشی كرد بەوەی قەڵاچۆكردنی تیرۆر تەنیا بە رێگەی سەربازی چارەسەر ناكرێت بەڵكو لە ڕێگەی هاریكاری و پشتیوانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی هەمووان دەكرێت، بە پشت بەستن بەو راستیەی كە عێراق نابێتە بنكەی سەربازی بۆ هیچ دەوڵەتێك و پێویستە لەسەر هەمووان رێز لە سەرەوەری عێراق بگرن.

سەرۆك بەرهەم باسی لەوەش كرد كە عێراق بەو پێگە جوگرافیەی هەیەتی دەتوانێت ببێتە پێگەیەكی ئابووری بەهێز بۆ وڵاتانی دراوسێ‌ و دەتوانرێت سود لەو پێگەیە وەربگیرێت بۆ چەندین بەرژەوەندی هاوبەش لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ، راشی گەیاند عێراق خوازیارە سیستەمێکی ئیقلیمی بێته‌کایه‌وه‌ كە بەرژەوەندی و سەروەری هەمووان تیایدا پارێزراوبێت.

لە بەشێكی تری وتەكانیدا سەرۆك كۆمار سوپاسی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكای كرد لە پاڵپشتیكردنی عێراق لە جەنگی دژ بە تیرۆر و رایگەیاند ئەو یەكە سەربازییانەی لە عێراقدان بۆ بەگژاچونەوەی تیرۆر بە ئاگاداری حكومەتی عێراقیە و بۆ مەشق پێكردنی هێزە عێراقیەكان لە بەگژاچونەوەی تیرۆرە.

سەرۆك بەرهەم سەبارەت بە سوریاش رایگەیاند ئەوەی لە سوریادا دەگوزەرێت قەیرانێكی مرۆیی سەختە و هەموو دەوڵەتانی ناوچەكەش بەو دەوڵەتانەی دژی سوریان هاوڕان لەسەر ئەوەی ئەو دۆخەی لەسوریادا دەگوزەرێت جێگەی قبوڵ نییە بەردەوامی هەبێت بۆیە عێراق پەیوەستە بەو دۆخەی كە لە سوریادا دەگوزەرێـت لەرووی سیاسی ئەمنیەوە.

لە چوارچێوەی چالاكییەكانی دیداری سلێمانیدا سەرۆك وەزیرانی پێشوو و سەركردەی هەموو پێكهاتە و هێزە سیاسیەكان و ژمارەیەك زۆر لە وەزیر و پارێزگار و سەرۆك و ئەندامانی نێردە دیبلۆماسیەكان لە عێراق و سەرۆكی وڵاتانی پێشوو و كەسایەتی عەرەبی و جیهانی و ژمارەیەك لە چاودێرانی سیاسی و راگەیاندن ئامادەی بوون.

ده‌قى گفتوگۆكه‌ى خاتوو مینال عه‌ره‌بى له‌گه‌ڵ به‌ڕێز سه‌رۆك كۆمار:

به‌ڕێز سه‌رۆك سوپاس بۆ ئاماده‌بوونت، خۆشحاڵم كه‌ سه‌ره‌تا پرسیارى ئه‌و بابه‌ته‌ بكه‌م كه‌ ئه‌ویش دۆخى ئه‌منیه ‌و زۆرینه‌ى عێراقییه‌كان له ‌باره‌یه‌وه‌ وێڵن، راپۆرتێكى وه‌زاره‌تى ده‌ره‌وه‌ى ئه‌مریكامان خوێنده‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت داعش جارێكى تر ریزه‌كانى خۆى رێكده‌خاته‌وه‌ و چاوه‌ڕوان ده‌كرێت په‌لاماره‌كانى بۆ سه‌ر عێراق ده‌ست پێبكاته‌وه‌، ئایا چۆن له‌ دۆخى ئه‌منى ده‌روانیت ؟ ئایا جه‌نگ له‌گه‌ڵ داعش یان شتێك هاوشێوه‌ى جه‌نگ له‌ ئارادایه‌ ؟ 

جه‌نابی سه‌رۆكی: من خۆشحاڵم و ده‌مه‌وێت سوپاستان بكه‌ن بۆ به‌شداریكردنم له‌م دیداره‌دا، من ئێستا میوانی به‌ڕێز قوباد جێگری سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانم. هیوادارم ئه‌م دیداره‌ وه‌ك دیداره‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی پێشو سه‌ركه‌وتوبێت، ده‌مه‌وێت ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌م كه‌ زۆر جار وا باسی عێراق ده‌كه‌ن كه‌ گۆڕه‌پانی ململانێ و كێشه‌كان بێت. 

ئێمه‌ له‌ ناوه‌وه‌ و ده‌ره‌وه‌ی وڵات كه‌سانێكی زۆرمان كه‌ زۆر به‌ توانا و لێهاتوون. ئه‌م خانمه‌ گه‌نجه‌ توانیویه‌تی له‌ ڕۆژنامه‌ عه‌ره‌بی و نێوده‌وڵه‌تیه‌كاندا پێگه‌یه‌كی دیاری هه‌بێت و هیوای سه‌ركه‌وتنی بۆ ده‌خوازین.
 
سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌وشی ئه‌منی په‌ره‌سه‌ندنه‌ ئه‌منیه‌كان و ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ی له‌ دژی داعش به‌ده‌ستهات شتێكه‌ ناكرێت به‌ كه‌م بزانرێت، به‌ڵام ئه‌م سه‌ركه‌وتنه‌ سه‌ركه‌وتنێكی مه‌یدانی و سه‌ربازییه‌، ئێمه‌ توانیمان خه‌لافه‌تی داعش له‌ناوببه‌ین و خاكی عێراق له‌ داعش ڕزگار بكه‌ین به‌ڵام هێشتا هه‌ندێ مۆڵگه‌ی داعش له‌ گۆڕپانی سوریادا ماوه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی نه‌ماوه‌ ئه‌وانیش له‌ناوببرێن. پێویسته‌ دان به‌ گرنگی سه‌ركه‌وتنی سه‌ربازیدا بنێین به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتیشدا نابێت قه‌باره‌ی ئاسته‌نگه‌كان به‌ كه‌م بزانین چونكه‌ تا ئه‌م ساته‌ش هێشتا مه‌ترسی تیرۆر و داعیش به‌ یه‌كجاریی ڕیشه‌كێش نه‌كراوه‌. هێشتا زۆرێك له‌ چه‌كداره‌كانی داعش له‌ نێوان سوریا و عێراقدا ماون و چاوه‌ڕوانی هه‌لێكن بۆ ئه‌وه‌ی دووباره‌ ده‌ربكه‌ونه‌وه‌. جگه‌ له‌وه‌ش هێشتا له‌ سوریا چه‌ند ڕێكخراوێكی توندڕه‌و ماون كه‌ هه‌زاران كه‌سیان له‌گه‌ڵه‌ مایه‌ی مه‌ترسیه‌كی ڕاسته‌قینه‌ن بۆ ئێستا و دواڕۆژ، له‌ نابردنی تیرۆر ته‌نیا به‌ ڕێگه‌چاره‌ی سه‌ربازی نابێت به‌ڵكو پێویستی به‌ به‌رده‌وامبوونی كۆششی هه‌واڵگری و ئه‌منیش هه‌یه‌ ئه‌وه‌ش پرۆسه‌یه‌كی مه‌ودادرێژ ده‌بێت و پێویستیشه‌ بارودۆخی سیاسی ڕێكبخرێته‌وه‌ به‌ تایبه‌ت له‌و ناوچانه‌ی كه‌ له‌ ده‌ستی داعش ئازادكراون بۆ ئه‌وه‌ی دانیشتوانه‌كه‌ی بتوانن بۆ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ر ماڵ و حاڵیان، ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ و پرسی هه‌لی كار و هه‌روه‌ها بارودۆخی هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تی ، داعش له‌ بۆشاییه‌وه‌ نه‌هاتوه‌ و به‌ڵكو له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و درز و كه‌لێنانه‌وه‌ هاتووه‌ له‌ ڕه‌وشی هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تیدا هه‌ن، ده‌ستێكیش هه‌یه‌ كه‌ یاری به‌و په‌تایه‌ كردوه‌ به‌ڵام له‌ كۆتاییدا ناوچه‌كه‌ دووچاری كاره‌سات بوو، عێراق بووه‌ پێشه‌نگی دیمه‌نه‌كه‌ و بووه‌ پێشه‌نگی پرۆسه‌ی له‌ناوبردنی داعش و عێراقیه‌كان له‌و پێناوه‌دا قوربانیه‌كی زۆریاندا،هێزه‌ عێراقیه‌كان له‌ سوپا و پۆلیس و پێشمه‌رگه‌ و حه‌شدی شه‌عبی كارێكیان كرد كه‌ ناكرێت به‌ كه‌م ته‌ماشا بكرێت، ئیعش ماَمه‌ 4 یا 5 ساڵ پێش ئێستامان له‌ بیره‌، و دكتۆر حه‌یده‌ر عه‌بادی بۆ خۆی لێره‌ ئاماده‌یه‌ و له‌وانه‌یه‌ له‌ دانیشتنه‌كه‌ی خۆیدا باس له‌و ئه‌زموونه‌ ده‌كات كه‌ پێیدا تێپه‌ڕین. سه‌ركه‌وتن به‌ پشتیوانی دۆست و هاوپه‌یمانانمان له‌ هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی به‌دیهات، ئه‌و كۆششه‌ جێگه‌ی سوپاسه‌ و كۆششێكی گه‌لێك گرنگه‌ به‌ڵام هێشتا كاره‌كه‌ ته‌واو نه‌بووه‌، هێَیشتا داعش ماوه‌ و پێویسته‌ هۆشیار بین په‌ره‌ به‌ كاری هه‌واڵگری بده‌ین و كاروباره‌كانمان ڕێكبخه‌ینه‌وه‌ و ئاواره‌كان بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سه‌ر ماڵ و حاڵی خۆیان. 
پ/ هه‌روه‌ك فه‌رمووتان چه‌ند ڕه‌گه‌زێك هه‌ن كه‌ بوونه‌ هۆی ده‌ركه‌وتنی داعش به‌ داخیشه‌وه‌ وه‌ك پێویست مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ نه‌كرا، ساڵێك به‌سه‌ر كۆنفرانسه‌كه‌ی كوه‌یت تێپه‌ڕی كه‌ تێیدا 30 ملیار دۆر بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی عێراق ته‌رخانكرا، به‌ڵام ئێستا ناوچه‌كانی موسڵ و ئه‌نبار و سه‌لاحه‌دین به‌ وێرانكراوی ده‌بینین، گه‌لی عێراق زۆری چه‌شت، كوا ئاوه‌دانكردنه‌وه‌؟ ئه‌و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی كه‌ عێراقیه‌كانی چاوه‌ڕوانی ده‌كه‌ن، كوا ڕێكخستنی كاروباری سیاسی؟ 
 له‌ ڕاستیدا خه‌ڵكی موسڵ و خه‌ڵكی زۆرێك له‌و ناوچانه‌ی له‌ ژێر ده‌ستی داعش ئازادكران مافی خۆیانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كانیان ڕه‌خنه‌ له‌ حكومه‌ت و سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كان بگرن، ئه‌و ناوچانه‌ زۆر سامناكن و ژیانی خه‌ڵكی نه‌هامه‌تیه‌كی مه‌ترسیداره‌، به‌ڵام با واقیعی بین، عێرا به‌ بارودۆخێكی زۆر سه‌ختدا تێده‌په‌ڕێت، نه‌ك ته‌نیا له‌ ماوه‌ی 4 یا 5 ساڵی ڕابردودا ، پێش ئه‌وه‌ش تیرۆر شه‌ڕ و گه‌مارۆ و چه‌ندین شتی تر و ئاڵۆزییه‌كانی ڕه‌وشی سیاسی عێراق هه‌ر هه‌بووه‌، زۆرێك له‌ برایانم له‌ ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران و سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كان و په‌رله‌مانتارانیش هه‌ن ، من ده‌مه‌وێت دووپاتی بكه‌نه‌وه‌ كه‌ حكومه‌ت و به‌ دیاریكراوی سه‌رۆك وه‌زیران سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ پێكهێنانی حكومه‌ت كاری له‌ پێشینه‌ بێت و پشت به‌ خوا له‌گه‌ڵ سه‌ره‌تا وه‌رزی ته‌شریعیدا كابینه‌ی حكومه‌ت به‌ ته‌واوی پێكده‌هێنرێت و سه‌رجه‌م نیشانه‌كان ئاماژه‌ی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ له‌ چه‌ند ڕۆژی داهاتودا كابینه‌ حكومه‌ت به‌ هه‌ردوو وه‌زارتی ناوخۆ و به‌رگریشه‌وه‌ به‌ ته‌واوی پێكبهێنرێت. به‌ڵام خۆت باش ده‌زانیت كه‌ ئێمه‌ له‌ ڕابرودا ڕژێمێكی دیكتاتۆریمان هه‌بوو تاكه‌ سه‌رۆكێك هه‌بوو كه‌ به‌ ته‌نیا خۆی بڕیاری ده‌دا و خۆشی جێبه‌جێی ده‌كرد ، ئێمه‌ له‌ سیسته‌مێكی په‌رله‌مانی دیموكراتیمان دامه‌زراندوه‌ كه‌ دان و وه‌رگرتنی زۆری تێدایه‌ به‌ڵام به‌ داخێكی زۆره‌وه‌ هێشتا ئه‌وه‌ له‌ ئاستی پێویستدا نیه‌ له‌ مامه‌ڵه‌كردنی له‌گه‌ڵ كێشه‌ و نه‌هامه‌تیه‌كانی خه‌ڵك به‌ تایبه‌ت له‌و ناوچانه‌ی كه‌ كه‌وتنه‌ ژێر ده‌ستی تیرۆریستان، ئه‌و ناوچانه‌ی كه‌ هێشتا خه‌ڵكه‌كه‌ له‌ كامپه‌كان و ماڵه‌ وێرانكراوه‌كاندا ده‌ژین، به‌ڵام سه‌رجه‌م ئاماژه‌كان و هه‌ر یه‌كه‌ له‌ حكومه‌ت و كۆمه‌ڵگای نێوده‌ڵه‌تی جه‌خت له‌ سه‌ر گرنگی هه‌نگاوناون به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌كه‌ن.
پ/ تۆ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ تاكو ئێستاش باس له‌ گرنگی به‌گژاچونه‌وه‌پ گه‌نده‌ڵی ده‌كه‌ن كه‌ زیانێكی زۆری به‌ وڵات گه‌یاندوه‌ ئه‌و ڕێوشوێنانه‌ چین كه‌ له‌ ئێستادا گیراونه‌ته‌ به‌ر بۆ ڕووبه‌ڕوونه‌وه‌ی په‌تای گه‌نده‌ڵی ؟ 
گه‌نده‌ڵی له‌ عێراقدا كێشه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌ و كه‌سانێك هه‌ن به‌ شێوه‌یه‌كی بابه‌تیانه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ گه‌نده‌ڵی گۆڕاوه‌ بۆ ده‌وڵه‌تی قووڵ كه‌ بۆته‌ كۆسپێك له‌ به‌رده‌م پرۆسه‌ی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ وڵات و دامه‌زراوه‌كان و پرۆسه‌ی سه‌روه‌ری یاسا و ئاشتی كۆمه‌ڵایه‌تی. گه‌نده‌ڵی ئابوری سیاسی توندوتیژیه‌ كه‌ به‌رده‌وامی به‌ توندوتیژی ده‌دات ، ئه‌گه‌ر گه‌نده‌ڵی له‌ ناو نه‌به‌ین ئه‌وا ناتوانین گیژاوی توندوتیژی و قه‌یرانه‌كانی عێراقیش له‌ناوببه‌ین. سه‌رجه‌م لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان جه‌خت له‌و بابه‌ته‌ ده‌كه‌نه‌وه‌. مه‌رجه‌عیه‌تی باڵا له‌ نه‌جه‌ف جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌كاته‌وه‌ و كاتێك له‌ هه‌ر شوێنێكی عێراق قسه‌ له‌گه‌ڵ هاوڵاتی ده‌كه‌یت ده‌بینیت كاری له‌ پێشینه‌ بریتیه‌ له‌ به‌گژاچونه‌وه‌ی گه‌نده‌ڵی و پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزارییه‌كان و ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ڕێز قوباد باسی كرد سه‌باره‌ت به‌ حوكمڕانی ژیرانه‌ و ئه‌و پێداویستیانه‌ی كه‌ ........ پرسی گه‌نده‌ڵی به‌ دروشم چاره‌سه‌ر نابیت، به‌ڵكو به‌ ڕێوشوێنی دامه‌زراوه‌یی چاره‌سه‌ر ده‌بێت وه‌رزی نوێی یاسادانان ڕۆژی شه‌ممه‌ی داهاتوو ده‌ست پێده‌كات. له‌ سه‌ره‌تادا سه‌رۆك وه‌زیران و سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی دادوه‌ری و سه‌رۆكی ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌ میوانداری ده‌كرێن بۆ باسكردنی پرسی گه‌نده‌ڵی و میكانیزمه‌كانی چاره‌سه‌ركردنی گه‌نده‌ڵی. به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌گه‌ر گه‌نده‌ڵی له‌ناونه‌به‌ین ئه‌وا گه‌نده‌ڵی پرۆژه‌ی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ له‌ ناوده‌بات كه‌ خزمه‌تكاری هاوڵاتیه‌كانیه‌تی. ئه‌وه‌ كاری له‌ پێشینه‌یه‌ و كارێكی ئاسان نابێت و به‌ده‌مه‌وه‌چوونی پێشنیاره‌كانیش خێرا نابێت به‌ڵام هیوادارم ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌ركی سه‌ر شانمانه‌ جێبه‌جێی بكه‌ین. 
پ/ ئێمه‌ زۆر باسی ئه‌و ئاسته‌نگانه‌مان كرد كه‌ ڕووبه‌ڕووی عێراق بوونه‌ته‌وه‌ به‌ داخیشه‌وه‌ ئه‌و ئاسته‌نگانه‌ گه‌وره‌ن، ده‌پرسم سه‌ره‌تاكانی ئه‌و هیوایه‌ كوان؟
بێگومان ئه‌وه‌ی مامه‌له‌ له‌گه‌ڵ كاروباری عێراقیدا بكات و بیه‌وێت به‌شێك له‌ پرۆژه‌یه‌كی سیاسی ئه‌وا ده‌بێت كه‌سێكی گه‌شبین بێت، بۆ ئه‌وه‌ی بابه‌تیانه‌ بین و به‌ ویژدانه‌وه‌ هه‌ڵسه‌نگاندن بكه‌ین له‌وانه‌یه‌ سه‌باره‌ت به‌ سه‌ره‌تای بارودۆخی عێراق ناكۆك بین، هه‌یه‌ ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ چه‌ند ساڵێك پێش ئێستا، ده‌توانم بڵێم عێراق به‌ درێژایی چواره‌ ده‌یه‌ به‌رده‌وام له‌ كێشه‌دا بووه‌ له‌ ساڵی 79-80 ه‌وه‌ له‌ شه‌ڕی ئێران عێراقه‌وه‌ بۆ شه‌ڕی كوه‌یت بۆ گه‌مارۆی ئابوری بۆ ساڵی 2003 و دواتریش هاتنی تیرۆریستان، عێراق به‌ درێژایی چواره‌ ده‌یه‌ سه‌قامگیری به‌خۆوه‌ نه‌بینیوه‌. من پێموایه‌ دوای به‌ده‌ستهێنانی سه‌ركه‌وتنی سه‌ربازی به‌سه‌ر داعشدا عێراقیه‌كان له‌و بڕوایه‌دان كه‌ سه‌ركه‌وتن پێویسته‌ و له‌ توانادایه‌ و سوربونێكیش هه‌یه‌ بۆ سه‌ركه‌وتن، گۆڕانێكی ڕاسته‌قینه‌ له‌ ده‌سته‌واژه‌ سیاسیه‌كاندا ڕوویداوه‌ زۆر به‌ ڕاشكاوی ده‌ڵێم و پێش چه‌ند ڕۆژێكیش له‌ ته‌له‌فزیۆنه‌وه‌ ووتم هاوڵاتی به‌سره‌ و هاوڵاتی شیعی له‌ به‌سره‌ به‌ هۆی نه‌بوونی خزمه‌تگوزارییه‌كانه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ی له‌ كاره‌كانی حكومه‌ته‌ شیعیه‌كه‌ی یا وه‌زیره‌ شیعیه‌كانی هه‌یه‌ ، هه‌روه‌ها هاوڵاتی موسڵ و ئه‌نباریش ڕه‌خنه‌یان له‌ سه‌ركرده‌ سونییه‌كانیان هه‌یه‌، هاوڵاتی سلێمانیش ڕه‌خنه‌ی له‌ حكومه‌تی كوردی هه‌یه‌. من ده‌مه‌وێت بڵێم به‌ڵی ئینتمای نه‌ته‌وه‌یی و تایه‌فی هه‌یه‌ و هه‌ر ده‌شمێنێت و ئه‌وه‌ به‌شێكه‌ له‌ پێكهاته‌ی مرۆڤ، هه‌موو كه‌سێك شانازی به‌و ئینتمایه‌ ده‌كات و به‌ڵام ئه‌وه‌ تاكه‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌ك نیه‌ به‌سه‌ر سیاسه‌تی عێراق و هاوڵاتی عێراقدا زاڵ بێت . هاوڵاتی له‌ به‌سره‌ و موسڵ و ئه‌نبار و سلێمانی به‌ ئاواتی ژیانێكی ئازاد و شكۆمه‌ندانه‌ن و حكومه‌تێكی ژیر و دانایان ده‌وێت كه‌ پارێزه‌ی سه‌رچاوه‌ گشتیه‌كانی بێت ، هه‌موو پێكهاته‌كان سورن له‌سه‌ر گرنگی بوونی پرۆژه‌یه‌كی عێراقی كه‌ هه‌موومان له‌ عێراقێكی ده‌ستوری و دیموكراسی و فیدرالیدا كۆبكاته‌وه‌، عێراقێك كه‌ سامانه‌كه‌ی ته‌رخانكرابێت بۆ دابینكردنی هه‌لی كار بۆ گه‌نجان و تێپه‌ڕاندنی جه‌مسه‌رگیری تایه‌فی و نه‌ته‌وه‌یی كه‌ له‌ سه‌رده‌مانی ڕابردودا تێیدا ژیاوین. ئاماژه‌ی تری گرنگیش هه‌یه‌ كه‌ زۆر جار دووباره‌ی ده‌كه‌مه‌وه‌ له‌ پێشانگایه‌ نێوده‌وڵه‌تی كتێب له‌ به‌غداد كه‌ پێش چه‌ند هه‌فته‌یه‌كی سازكرا زیاد له‌ 650 خانه‌ی بڵاوكردنه‌وه‌ و 24 وڵات به‌شداربوون و دوو ملیۆن كه‌س سه‌ردانی پێشانگاكه‌یان كرد، ئه‌وه‌ له‌و به‌غدایه‌ كه‌ ناونیشان و وێرانكاری و ته‌قینه‌وه‌ و توندوتیژی بوو، من ده‌ڵێم پێویسته‌ بابه‌ته‌كان له‌ چوارچێوه‌ی خۆیاندا وه‌ربگیرێن، ئایا بارودۆخی عێراق باشه‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ له‌ ئاستی پێویستدا نیه‌ و عێراقیه‌كانی شایه‌نی زۆر له‌وه‌ زیاترن. به‌ڵام عێراق خه‌ریكه‌ له‌و گێژاوه‌ ده‌رده‌چێت و هه‌ست به‌ گه‌شبینیه‌كی زۆر ده‌كه‌ین. هه‌روه‌ك به‌ڕێز قوبادیش فه‌رمووی ئاستی چاوه‌ڕوانیی هاوڵاتیان زۆر به‌رزه‌ .ئه‌مڕۆ ژماره‌ی دانیشتوانی عێراق 38 ملیۆن كه‌سه‌ و هه‌مو ساڵێك یه‌ك ملیۆن زیاد ده‌كات، له‌ 70% عێراقیه‌كان له‌ خوار ته‌مه‌نی 30 ساڵیه‌وه‌ن، بێكارییه‌كی مه‌ترسیدار له‌ نێو گه‌نجاندا هه‌یه‌، ئاسته‌نگی هه‌ره‌ گه‌وره‌ له‌ به‌رده‌م عێراقدا بریتیه‌ له‌ دابینكردنی كار ، به‌ڵام عێراق به‌و سامانه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی له‌ توانایدایه‌ ئه‌و دۆخه‌ بگۆڕێت بۆ وه‌به‌رهێنانێكی گرنگ، ئێستا عێراق له‌به‌رده‌م گۆڕانكاری ئابوری گه‌وره‌ و داینیكردنی هه‌لی كاردایه‌ و ده‌كرێت عێراق ببێته‌ ۆرك شۆپێك له‌ دواڕۆژێكی نزیكدا، خاڵی دووه‌میش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ له‌م ژینگه‌یه‌دا ده‌ژین و عێراق مه‌حكومه‌ به‌ جوگرافیاكه‌ی مه‌حكومه‌ به‌و مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵمان كراوه‌ به‌ درێژایی مێژومان. عێراق ئه‌و گۆڕه‌پانه‌یه‌ كه‌ تێیدا به‌ درێژایی مێژوو نه‌خشه‌ی هاوسه‌نگیه‌ هه‌رێمیه‌كانی كێشراوه‌. ئایا ده‌كرێت عێراق ببێته‌ گۆڕه‌پانێك بۆ به‌ ڕێككه‌وتن و ئاشتی نێوان وڵاتانی ناوچه‌كه‌ ؟ به‌ مه‌زه‌نده‌ی من به‌ڵێ ده‌توانێت. جیاوازی گه‌وره‌ له‌ نێوان ئێران و وڵاتانی كه‌نداو و توركیادا هه‌یه‌.. به‌ڵام وێڕای جیاوازی بیر و بۆچونه‌كان سه‌باره‌ت به‌ یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ ، نابێت هیچ كامێكیان ڕێگه‌ به‌ ڕوخانی عێراق بده‌ن، خوا نه‌خواسته‌ ئه‌گه‌ر عێراق بڕوخێت سه‌رجه‌م وڵاتانی ناوچه‌كه‌ ده‌ڕوخێن و ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می تیرۆر. هه‌روه‌ها هه‌لی دووباره‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی عێراق بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ پردێك بۆ ئابووریه‌كانی ناوچه‌كه‌ له‌ ڕێگه‌ی پێكه‌وه‌به‌ستنه‌وه‌ی ژێرخانی نێوان عێراق و كه‌نداو و توركیا و ئێران و ناوچه‌ی عه‌ره‌بی و ده‌ریای ناوه‌ڕاست, عێراق به‌و پێگه‌ جوگرافیه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی ده‌توانێت ئه‌و شته‌ بخاته‌ به‌رده‌م ناوچه‌كه‌، به‌ مه‌زه‌نده‌ی من زۆرێك له‌ وڵاته‌كان به‌ دوای هه‌لێكدا ده‌گه‌ڕێن بۆ هێوركردنه‌وه‌ی ڕه‌وشه‌كه‌ و كه‌مكردنه‌وه‌ی نائارامییه‌كان.عێراق تاكه‌ وڵاتێكه‌ كه‌ بتوانێت ئه‌و ڕۆڵه‌ بگێڕێت له‌ سونگه‌ی به‌رژه‌وه‌نده‌ی نیشتمانیه‌وه‌، ئیتر به‌سه‌ گۆڕه‌پانێك بین بۆ ململانێی ئه‌وانی تر و باجه‌كه‌ی له‌ سامان و گیانی هاوڵاتیانمان بده‌ین، ئێمه‌ نامانه‌وێت له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێدا له‌و گێژاوه‌دا بژین. په‌یوه‌ندییه‌كانمان له‌گه‌ڵ ئێران گرنگن و كاری له‌سه‌ر ده‌كه‌ین له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندیمان و به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ردوو لاو به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رجه‌م گه‌لان. عێراق پشت ئه‌ستوره‌ به‌ قوڵایی عه‌ره‌بی و كه‌نداوی، چه‌ندین دیداری گرنگمان له‌گه‌ڵ چه‌ندین وڵاتی عه‌ره‌بیدا ئه‌نجامدا سه‌ردانی شا عبدالله‌ بۆ به‌غدا پێش سه‌ردانی من بۆ عه‌ممان و ئه‌و ڕێككه‌وتنه‌ی ئابووریه‌ی كه‌ ئیمزامان كرد له‌گه‌ڵ كوه‌یت ئێمه‌ به‌ ئاراسته‌یه‌ ده‌ڕۆین و هه‌موو ئه‌وانه‌ش نیشانه‌ی ئه‌وه‌ن كه‌ عێراق ده‌یه‌وێت ببێته‌ ڕه‌گه‌زی پێكه‌وه‌ گرێدان له‌گه‌ڵ توركیا و ئێران و وڵاتانی كه‌نداو، ئێمه‌ ناچینه‌ ناو ساسیه‌تی میحوه‌ره‌كانه‌وه‌ و جه‌خت له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندی خۆمان ده‌كه‌ینه‌وه‌ له‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی وڵات و به‌رژه‌وه‌ندی وڵات له‌وه‌دایه‌ كه‌ ڕه‌گه‌زی هاوسه‌نگی بێت له‌ ناوچه‌كه‌ و به‌رژه‌وه‌ندی سه‌قامگیری و نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ی تیرۆر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی هاوبه‌ش بێت بۆ هه‌موان له‌ ناوچه‌كه‌ و عێراق و عراقیش له‌ توانایدایه‌ ئه‌و ڕۆڵه‌ بگێڕێت . 
پ/ پرسیاره‌كه‌ی من ئه‌وه‌بو كه‌ ڕه‌وشی هه‌رێمی به‌ره‌و ئاڵۆزی ده‌چێت و ئێوه‌ش وه‌ڵامتان دایه‌وه‌، ده‌مه‌وێت سه‌باره‌ت به‌ وورده‌كاری ڕه‌وشی هه‌رێمی پرسیارتان لێبكه‌م، چونكه‌ ئه‌وه‌ كار له‌ بارودۆخی عێراق ده‌كات ئایا پێشبینی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ سوریا به‌ره‌و ئارامی هه‌نگاو بنێت، ئایا به‌م زووانه‌ چاره‌سه‌رێكی سیاسی بۆ سوریا ده‌دۆزرێته‌وه‌ یا ڕه‌وه‌شه‌كه‌ هێشتا ئاڵۆزه‌؟ 
سه‌باره‌ت به‌ سوریا هێشتا مشتومڕه‌كان به‌رده‌وامن و جگه‌ له‌ چاره‌سه‌ری سیاسی هیچ بژارده‌یه‌كی تر نیه‌. با به‌ ڕاشكاوی قسه‌ بكه‌ین به‌ ڕاشكاویش به‌ سه‌رجه‌م سه‌ركرده‌كانی ناوچه‌كه‌م ووتوه‌ و هه‌مووان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كۆكن، ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ له‌ میدیاكانه‌وه‌ به‌ توندترین شێوه‌ دژایه‌تی سوریا ده‌كات هه‌مووان هاوڕان كه‌ بارودۆخی سوریا چیتر قابیلی به‌رده‌وامبوون نیه‌ و ئه‌وه‌ی كه‌ ڕوویدا كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ بوو نه‌ك هه‌ر بۆ سوریه‌كان به‌ڵكو بۆ ناوچه‌كه‌ش . ملیاره‌ها دۆلار بۆ ئه‌و دۆخه‌ بێمانایه‌ خه‌رج كرا. له‌ كۆتاییدا له‌ تێڕوانینی عێراقیانه‌وه‌ی جه‌خت له‌سه‌ر چاره‌سه‌رێكی سیاسیانه‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ پشت ئه‌ستور بێت به‌ ئیراده‌ی ئازادی سورییه‌كان ئێمه‌ش وه‌ك وڵاتی عێراق له‌ ڕووی ئه‌منی و سیاسیه‌وه‌ په‌یوه‌ندیدارین به‌وه‌ی كه‌ له‌ سوریا ڕووده‌دات .ئێمه‌ په‌یوه‌ندی به‌ره‌واممان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی سوریا هه‌یه‌ بیروبۆچونه‌كانمان له‌گه‌ڵ دراوسێكانمان له‌ توركیاو ئێران و كۆمكاری عه‌ره‌بی ئاڵوگۆڕ ده‌كه‌ین . هه‌وڵێكی گه‌وره‌ هه‌یه‌ بۆ كردنه‌وه‌ی په‌نجه‌ره‌یه‌ك به‌ ڕووی چاره‌سه‌ری ئاشتیانه‌دا ، بارودۆخ له‌ سوریا شتێكه‌ به‌رگه‌ی دواخستن ناگرێت، ئه‌و تاوانه‌ی به‌رامبه‌ر گه‌لی سوریا كراوه‌ نابێت به‌ كه‌م بزانرێت، یه‌ك ملیۆن منداڵی سوری له‌ كامپه‌كاندا له‌ دایكبوون، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌و ملیۆنه‌ها كه‌سه‌ی كه‌ ئاواره‌بوون، ئه‌وه‌ ژینگه‌یه‌كه‌ بۆ له‌ ئامێزگرتنی تیرۆر و توندڕه‌وی كه‌ به‌بێ بوونی چاره‌سه‌رێكی سیاسی پشتیوانی لێكرا له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی و ئیراده‌ی ئازادی سورییه‌كانه‌وه‌ پشتیوانی لێكرابێت. 
پ/ میدیاكان له‌ لێدوانه‌كانی سه‌رۆكی ئه‌مریكا دۆناڵد ترامپ ئاگادار بوون كه‌ باسی له‌ بوونی هێزی ئه‌مریكی كرد له‌ عێراق بۆ چاودێریكردنی ئێران، ئێوه‌ش وه‌ڵامی ئه‌و لێدوانه‌تان دایه‌وه‌. ده‌مه‌وێت بپرسم ئه‌و ئاڵۆزییه‌ له‌ نێوان ئه‌مریكا و ئێراندا هه‌یه‌ و نیگه‌رانییه‌كانی عه‌ره‌ب به‌رامبه‌ر ڕه‌فتاره‌كانی ئێران و ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ عێراقدا ڕووده‌ده‌ن، ئێمه‌ چۆن عێراق بپارێزین؟
ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریاك وڵاتێكی دۆست و هاوپه‌یمانه‌ له‌ شه‌ڕمادا له‌ دژی تیرۆر یارمه‌تی داوین و ئێمه‌ش سوپاسی ئه‌و یارمه‌تیه‌یان ده‌كه‌ین، ئه‌و هێزانه‌ی ئه‌مریكا كه‌ له‌ عێراقن به‌ ڕێككه‌وتنێك له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراقی لێره‌ن بۆ مه‌شق پێكردن و به‌هێزكردنی هێزه‌كانی عێراق و پێشكه‌شكردنی ڕاوێژ له‌ شه‌ڕه‌كاندا له‌ دژی تیرۆر، هیچ هێزێكی جه‌نگی و زه‌مینی له‌ عێراق نیه‌ و هیچ بنكه‌یه‌كی سه‌ربازی ئه‌مریكیش بوونی نیه‌، ئامانجی بوونی ئه‌و هێزانه‌ بریتیه‌ له‌ شه‌ڕكردن له‌ دژی تیرۆر نه‌ك هیچ مه‌به‌ستێكی تر. هه‌ر مه‌به‌ستێكی تر له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و ڕێككه‌وتنه‌ جێگه‌ی قبوڵ كردن نیه‌. ئێمه‌ وتووێژمان له‌گه‌ڵ لایه‌نی ئه‌مریكیدا هه‌بوو و جه‌ختیش له‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و خاڵانه‌ كرانه‌وه‌، باوه‌ڕم وایه‌ تێگه‌یشتنێكی باش هه‌یه‌ كه‌ ئه‌وه‌ سیاسه‌ته‌ و جگه‌ له‌وه‌ هه‌ر شتێك هه‌بێت پێی ڕازی نابین و ناگونجێت له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ بڕیارمان له‌سه‌ری داوه‌ و ئه‌مریكاش پێی ڕازی بووه‌. سه‌باره‌ت به‌ مشتومڕ یا دیدی ئه‌مریكا یا سیاسه‌تی ئه‌مریكا به‌رامبه‌ر ئێران و پێچه‌وانه‌كه‌ له‌ ئاڵۆزی هه‌رێمی كه‌ خۆی له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ئێران و هه‌ندێ له‌ وڵاتانی كه‌نداودا ده‌بینێته‌وه‌ ، ئێمه‌ له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ كار ده‌كه‌ین بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئاڵۆزیانه‌ و نامانه‌وێت عێراق به‌شێك بێت له‌و مشتومڕانه‌. پێویسته‌ ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ی كه‌ به‌ ده‌ستهاتووه‌ به‌رز بینرخێنن، ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ هێشتا نه‌چه‌سپیوه‌ و ڕه‌گی دانه‌كوتیوه‌ بارگرانكردنی سه‌ر شانی عێراق به‌ كۆمه‌ڵێك سیاساتی تر جێگه‌ی قبوڵكردن نیه‌ و ئێمه‌ وڵاته‌كه‌مان له‌و هاوكێشانه‌ به‌دوور ده‌گرین و داوا له‌ هه‌موان ده‌كه‌ین تایبه‌تمه‌ندی عێراق ڕه‌چاو بكه‌ن، به‌رژه‌وه‌ندی عێراق له‌ پێش هه‌موو شتێكه‌ و نامانه‌وێت بنكه‌یه‌ك بین بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ر كارێكی دوژمنكارانه‌ له‌ دژی دراوسێكانمان.
له‌ كۆتاییدا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ چوار ده‌یه‌ له‌مه‌و پێش ڕه‌نگه‌ی ئه‌وه‌ی ڕویداوه‌ به‌ درێژایی ئه‌و چه‌ندین ساڵه‌ له‌ توندوتیژی له‌ ناوچه‌كه‌ و هه‌ره‌سهێنانی مه‌نزمه‌ی ئه‌منی و سیاسی له‌ ناوچه‌كه‌ و ئه‌و مشتومڕانه‌ی كه‌ له‌ ئارادان ڕه‌نگه‌ یه‌كێك بن له‌ ئه‌نجامه‌ دیاره‌كانی نه‌بوونی مه‌نزومه‌یه‌كی سه‌قامگیر له‌ ناوچه‌كه‌. عێراق داوای دامه‌زراندنی مه‌نزومه‌یه‌كی هه‌رێمی نوێ ده‌كات له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێزگرتن له‌ سه‌روه‌ری و بونیادنانی ژێرخانی به‌رژه‌وه‌ندیی ئابوری له‌ نێوان وڵاتانی ناوچه‌كه‌ ئه‌وه‌ش شتێكه‌ به‌دیهێنانی ئه‌وه‌نده‌ دوور نیه‌ و زۆرێك له‌ وڵاته‌كان ئه‌و كاره‌یان كردوه‌. عێراق به‌ پێگه‌ی جوگرافیه‌كه‌ی و سامانه‌كه‌ی و پێكهاته‌ی دیموگرافیه‌كه‌ی له‌ توانایدایه‌ ڕه‌گه‌زێكی میحوه‌ری بێت بۆ كۆكردنه‌وه‌ی لایه‌نه‌كانی ناوچه‌كه‌، هاوكاری ئابووری عێراق كه‌نداو، هاوكاری ئابوری عێراق ئوردنی، هاوكاری ئابوری عێراق ئێران و توركیا و دروستكردنی تۆڕێك له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پێكداچوو له‌ ژێرخانی هێڵی ئاسنین و هه‌نارده‌كردنی نه‌وت و دروستكردنی ناوچه‌ی ئازادی هاوبه‌ش و ئاڵوگۆڕی بازرگانی ده‌بێته‌ هۆی دروستبونی ڕه‌وشێكی نوێ له‌ په‌یوه‌ندی هاوبه‌ش له‌ نێوان وڵاتانی ناوچه‌كه‌، چونكه‌ سه‌رجه‌م ئه‌و وڵاتانه‌ هه‌لی كاریان بۆ گه‌نجه‌ بێكاره‌كانیان ده‌وێت، ئه‌وه‌ش كاتێك به‌دیدێت كه‌ ته‌ركیز بخه‌ینه‌ سه‌ری و هه‌وڵی بۆ بده‌ین، له‌وانه‌یه‌ من كه‌سێكی خه‌وخۆش بم به‌ڵام له‌م بارودۆخه‌دا خه‌و بنینین تاوان نیه‌.ئه‌وروپیه‌كان به‌ درێژایی سه‌رده‌كانی 18 و 19 و 20 جه‌نگی جیهانیان به‌خۆوه‌ بینیوه‌، له‌ سه‌ده‌ی 20دا دوو جه‌نگی جیهانیان به‌خۆوه‌ بینی، ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست دوو جه‌نگی جیهانی به‌خۆوه‌ نه‌بینیوه‌، به‌ڵام دوای پرۆژه‌ی مارشاڵ ئه‌وروپیه‌كان پێكه‌وه‌گرێدانی ئابوریی و پیشه‌سازی ئاسن و پۆڵا و هێڵی ئاسنینیان بۆ خۆیان دامه‌زراند. ئه‌مڕۆ ئه‌وروپا له‌ ڕه‌وشێكی تردایه‌ جیاواز له‌وه‌ی كه‌ پێشرت هه‌بوو، ئه‌م ناوچه‌یه‌ به‌و هه‌مه‌ ڕه‌نگیه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی ڕه‌نگه‌ ئاسانتر بێت، له‌وانه‌یه‌ حاڵه‌ته‌كه‌ی عێراق جیاواز بێت كه‌ دیمه‌نی سه‌ره‌كی توندوتیژی و تیرۆر بوو، هیوادارم بتوانین ئه‌و ڕۆڵه‌ میحوه‌رییه‌ بگێڕین و قسه‌كانم سه‌باره‌ت به‌ حوكمڕانی ژیرانه‌ دووباره‌ ده‌كه‌مه‌وه‌ و پێویسته‌ كێشه‌ ناوخۆییه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ش پێویسته‌ پابه‌ندبین به‌ ده‌ستوره‌وه‌ بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌و كێشانه‌ی كه‌ چه‌ندین ساڵه‌ دووچاری عێراق بوون ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ چه‌ند لایه‌نێكی دیاریكراوه‌وه‌ هه‌یه‌، كورد تایبه‌تمه‌ندی خۆیان هه‌یه‌ و عه‌ره‌بیش به‌ هه‌مان شێوه‌. پێموابێت و ڕه‌نگه‌ زێده‌ڕۆیش نه‌بێت پێویسته‌ هه‌موومان په‌ند له‌ ئه‌زموونه‌كانی پێشو وه‌ربگرین و په‌نا ببه‌ینه‌ به‌ر پرۆژه‌یه‌كی عه‌ره‌بی بۆ هه‌ڵساندنه‌وه‌ی به‌غداد بۆ ئه‌وه‌ی كۆكه‌ره‌وه‌ی سه‌رجه‌م لایه‌نه‌ جیاوازه‌كان بێت، ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌ خه‌ون بێت به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئیراده‌ی سیاسی هه‌بێت ئه‌وا ئه‌و خه‌ونه‌ به‌دی دێت.. له‌م چوارچێوه‌یه‌دا ده‌مه‌وێت باس له‌ تێبینیه‌ك بكه‌م، له‌ دیدار و سه‌ردانه‌كانیشدا هه‌ستم به‌وه‌ كردوه‌، ڕه‌وشی كۆمه‌ڵگا زۆر له‌ ڕه‌وشی سیاسی پێشكه‌وتوتره‌. من سیاسی و سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كانی تریش پێویسته‌ درك به‌وه‌ بكه‌ین كه‌ هه‌ندێ جار چاوه‌ڕوانی و پێشبینیه‌كانی كۆمه‌ڵ ئه‌و ساردوسڕییه‌ سیاسیه‌ تێده‌په‌ڕێنێت كه‌ كاره‌كانمان په‌ك ده‌خات. 
پ/ دوو خوله‌كمان ماوه‌ بۆ كۆتاییهاتنی ئه‌م دانیشتنه‌ به‌رهه‌مداره‌ و دوو پرسیاریشمان هه‌یه‌، پێش ئه‌وه‌ی به‌ ناوی سه‌رۆكی وه‌زیران بانگت بكه‌ن به‌ ناوی سه‌رۆكی زانكۆی بانگمان ده‌كردیت كه‌ مانایه‌كی زۆری هه‌یه‌ لای ئێوه‌، په‌یامی ئێوه‌ چییه‌ بۆ خوێندكارانی زانكۆ كه‌ كۆششی زۆریان كردوه‌ و ئێمه‌یان له‌م دیداره‌دا كۆكردۆته‌وه‌ ؟
من كه‌ پۆستی سه‌رۆك كۆمارم وه‌رگرت له‌ ده‌سته‌ی ئه‌میندارێتی زانكۆ ده‌ستم له‌ كاركێشایه‌وه‌، ده‌بێت له‌ خزممه‌تی سه‌رجه‌م زانكۆكاندا بم. هه‌میشه‌ ویستومانه‌ زانكۆی سلێمانی نمونه‌یه‌ك بێت بۆ زانكۆكانی تر و ڕه‌گه‌زێكی هاندان بێت بۆ پرۆسه‌ی ریفۆرم له‌ زانكۆكانی تردا. وه‌زیری خوێندنی باڵا و دكتۆر قوسه‌ی سوهێل و و برام یوسف گۆرانیش له‌ حكومه‌تی هه‌رێم لێرن، ئه‌م زانكۆیه‌ ئه‌زمونێكی نوێیه‌ به‌ڵام بایه‌خدان به‌ نه‌وه‌ی نوێ بایه‌خدان به‌ خوێندن به‌ ڕاستی وه‌به‌رهێنانه‌ له‌ دواڕۆژدا. هه‌موان به‌ وه‌زیری خوێندنی باڵاشه‌وه‌ دان به‌وه‌دا ده‌نێن كه‌ واقیعی زانكۆكان له‌ ئاستی پێویستدا نیه‌ بۆ كێبڕكێ كردن له‌ بازاڕی كاردا ئه‌وه‌ش جیاوازییه‌كی ئازاربه‌خشه‌ ، عێراق پێشه‌نگی دیمه‌نی خوێندن و خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی بوو له‌ شه‌سته‌كاندا، به‌ڵام ئێستا ئێمه‌ له‌ قۆناغێكی ترداین. كۆششێكی گه‌وره‌مان له‌ پێشه‌. من پێش یه‌ك دوو هه‌فته‌ له‌ پاریس بووم و دیدارمان له‌گه‌ڵ یونسكۆ هه‌بو، یونسكۆ سوربوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خزمه‌تگوزاری و ڕاوێژ پێشكه‌ش بكات به‌ڵام عێراق خاوه‌نی كه‌سانی به‌توانا و لێهاتووه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی وڵات، پشت به‌خوا و به‌ كۆششی چاكه‌ خوازان ئه‌و كاره‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ین، قسه‌ی من بۆ خوێندكارانی زانكۆی سلێمانی و زانكۆكانی تری عێراق ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت پێكه‌وه‌ كار بكه‌ین له‌ پێناوی قۆزتنه‌وه‌ هه‌له‌كانی ئێستا و پشت به‌ خوا دواڕۆژی ئێوه‌ له‌ دواڕۆژی نه‌وه‌كانی پێشو جیاواز ده‌بێت. 
پ/ بۆ ساڵانێكی زۆر كه‌سانێك بیرۆكه‌ی دابه‌شكردنی عێراقیان ده‌وروژاند. ڕۆژنامه‌یه‌كی ئه‌مریكی به‌رگی (كۆتایی عێراق)ی بڵاوكرده‌وه‌. ده‌یانووت عێراق له‌وه‌ گه‌وره‌تره‌ و ده‌توانێت به‌رده‌وام بێت. ئایا له‌ مه‌ترسی دابه‌شبوون ڕزگارمان بووه‌؟ 
چه‌ند مه‌رجێكی مێژووی و جوگرافی و سیاسی هه‌ن وا ده‌كه‌ن كه‌ عێراق بمێنێت. به‌ڵام مانه‌وه‌ی به‌ یه‌كگرتویی له‌ بنه‌ڕه‌تدا به‌نده‌ به‌ پابه‌ندبوون به‌وه‌ی له‌ ده‌ستوردا هاتوه‌ له‌گه‌ڵ جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر بنه‌ما نیشتمانیه‌ چه‌سپیوه‌كان و جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندیه‌كای ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ی ده‌وڵه‌مه‌ندیه‌ بۆ وڵاته‌كه‌مان نه‌ك دابه‌ش كرد و پارچه‌ پارچه‌ كردن . كاتێك داعش هاته‌ ناو شاری موسڵ كه‌ شاری خۆمه‌ په‌لاماری هه‌موانی دا به‌ كورد و عه‌ره‌ب و ئێزیدی و مه‌سیحی و موسڵمان و شیعه‌ و سوننه‌، به‌ بڕوای من هه‌مان له‌ ئه‌زموونه‌كانی پێشو فێربوون، به‌رژه‌وه‌ندیمان به‌رژه‌وه‌ندی هه‌موو عێراقه‌، هه‌روه‌ها به‌رژه‌وه‌ندی ناوچه‌كه‌ش له‌ عێراقێكی سه‌ركه‌وتووی دیموكراسی و یه‌كگرتووه‌ كه‌ له‌ توانایدا بێت مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ شایسته‌ گه‌وره‌كانی به‌رده‌ممان بكات. من به‌ دواڕۆژ گه‌شبینم وێڕای ئاسته‌نگه‌ گه‌وره‌كانی به‌رده‌ممان. 
- سوپاس 
سوپاس بۆ تۆش خاتوون


Presedent

هەواڵی پەیوەندیدار

هەڵبژاردە

رۆژمێری چالاکیەکان